V. ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΣΧΟΛΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ

(από τα μέσα του 19ου αιώνα έως σήμερα)

 

 

V.1. Κλασικός Θετικισμός:

Auguste Comte (= Αύγουστος Κοντ, 1798-1857), John Stuart Mill (= Τζων Στιούαρτ Μιλλ, 1806-1873), Herbert Spencer (= Χέρμπερτ Σπένσερ, 1820-1903), Ernst Haeckel (= Έρνστ Χαίκελ, 1834-1919), Ernst Mach (= Ερνστ Μαχ, 1838-1915), Richard Avenarius (= Ρίχαρντ Αβενάριους, 1843-1896)

Υποστήριξε την εμπειρική γνώση και τη γνώση που παρέχουν οι θετικές επιστήμες (μαθηματικά, φυσική, χημεία κλπ.). Αντιτάχθηκε στη μεταφυσική γνώση και στη θρησκευτική πίστη.

Μπορεί να εκληφθεί ως αναβίωση και εκλέπτυνση του εμπειρισμού (δες IV.1).

* Βικιπαίδεια: Θετικισμός

 

V.2. Ιστορικός και Διαλεκτικός Υλισμός:

Ludwig Feuerbach (= Λούντβιχ ή Λουδοβίκος Φόυερμπαχ, 1804-1872), Karl Marx (= Καρλ Μαρξ, 1818-1883), Friedrich Engels (= Φρίντριχ Ένγκελς, 1820-1895), Rosa Luxemburg (= Ρόζα Λούξεμπουργκ, 1870-1919), Vladimir Ilyic Lenin (= Βλαδιμίρ Ίλιτς Λένιν, 1870-1924), Leon Trotsky (= Lev D. Trockij = Λέον Τρότσκι ή Τρότσκυ, 1879-1940), Antonio Gramsci (= Αντόνιο Γκράμσι, 1891-1937)

Υποστήριξε την αναγωγή της πραγματικότητας στην ύλη και αρνήθηκε οποιαδήποτε θεϊκή δύναμη. Επικεντρώθηκε σε κοινωνικά, πολιτικά και οικονομικά φαινόμενα και υποστήριξε θεωρητικά το σοσιαλιστικό κίνημα, δηλαδή τη μετάβαση του καπιταλισμού σε κομμουνισμό.

* Βικιπαίδεια: Ιστορικός υλισμός

* Βικιπαίδεια: Διαλεκτικός υλισμός

* Δημήτρης Πατέλης: 7 απλά μαθήματα μαρξισμού: Ιστορικός υλισμός

* Ι.Β. Στάλιν: Διαλεκτικός και ιστορικός υλισμός

 

V.2.1. Αναρχισμός:

William Godwin (= Γουίλιαμ Γκόντγουιν, 1756-1836), Pierre-Joseph Proudhon (= Πιερ-Ζοζέφ Προυντόν, 1809-1865), Mikhail Alexandrovich Bakunin (= Μιχαήλ Μπακούνιν, 1814-1876), Pyotr Alexeyevich Kropotkin (= Πιοτρ Αλεξέγιεβιτς Κροπότκιν, 1842-1921)

Υποστήριξε το ιδεώδες μιας κοινωνίας χωρίς κυβέρνηση και χωρίς εξουσιαστικές σχέσεις. Έδωσε εμπιστοσύνη στην εκούσια συνεργασία των ανθρώπων και στην καλλιέργεια συναισθηματικής ισορροπίας.

Έγινε αντικείμενο εκμετάλλευσης των ομάδων που επιδόθηκαν σε βίαιες και ένοπλες τρομοκρατικές ενέργειες.

* Βικιπαίδεια: Αναρχισμός

Ο αναρχισμός για αρχάριους

* Κόλιν Γουώρντ: Ο αναρχισμός ως μια θεωρία οργάνωσης

 

V.3. Επιστημολογικές Συνθέσεις:

Gustav Th. Fechner (= Γκούστφ Φέχνερ, 1801-1887), Rudolf H. Lotze (= Ρούντολφ Λότσε, 1817-1881), Max Wundt (= Μαξ Βουντ, 1832-1920)

Εισηγήθηκαν τη διασύνδεση επιστημών, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν επιστήμες όπως η ψυχοφυσική (με αντικείμενο τη μελέτη της ενότητας ψυχικών και σωματικών φαινομένων, Φέχνερ) ή η ηθική-μεταφυσική (Λότζε) ή η φυσιολογική ψυχολογία και η ψυχολογία των λαών (Βουντ).

 

V.4. Ύστερος ιδεαλισμός:

Eduard von Hartmann (= Έντουαρντ φον Χάρτμαν, 1842-1906), Léon Brunschvig (= Λέων Μπρουνσβίκ, 1869-1944)

Υποστήριξε μια εκλέπτυνση του ιδεαλισμού βάσει εννοιών όπως συνειδητό-ασυνείδητο, συνειδησιακή πορεία (progress de la conscience) και υλικότητα-ιδεατότητα.

 

V.5. Νεοκαντιανισμός:

Charles Bernard Renouvier (= Σαρλ Μπερνάρ Ρενουβιέ, 1815-1903), Hermann von Helmholz (1821-1894), Friedrich A. Lange (= Φρίντριχ Λάνγκε, 1828-1875), Jules Laselier (= Ζιλ Λασελιέ, 1832-1918), Hermann Cohen (= Χέρμαν Κόεν, 1842-1918), Alois Riehl (1844-1924), Wilhelm Windelband (= Βίλχελμ Βίντελμπαντ, 1848-1915), Paul Natorp (= Πάουλ Νάτορπ, 1854-1924), Heinrich Rickert (= Χάινριχ Ρίκερτ, 1863-1936), Ernst Cassirer (= Ερνστ Κασίρερ, 1874-1945)

Αμφισβήτησε τις επιστήμες που τελούσαν υπό την κυριαρχία του ιδεαλισμού κι έδωσε έμφαση στην αξιολογία. Υποστήριξε αλλά και μετεξέλιξε καντιανές συλλήψεις όπως φαινόμενα-νοούμενα και ηθικός νόμος-ελευθερία.

Διακρίνονται πολλές επιμέρους σχολές νεοκαντιανισμού, συνήθως ανάλογα με τον τόπο όπου αναπτύχθηκαν (σχολή του Μαρβούργου: Cohen, Natorp, Cassirer· σχολή της Βάδης: Windelband, Rickert) ή βάσει των αποχρώσεών τους: φυσιοκρατικός νεοκαντιανισμός Helmholz, Lange), ρεαλιστικός (Riehl), λογικοκρατικός-μεθοδολογικός (Cohen, Natorp), αξιολογικός (Windelband, Rickert) κλπ.

* Άσχετος: Νεοκαντιανισμός

 

V.6. Χεγκελιανισμός:

Φιλοσοφικές τάσεις που αφορμώνται ή εξαρτώνται από τις διδασκαλίες του Χέγκελ. Διακρίνονται σε δύο κύριες κατευθύνσεις, γνωστές ως «αριστερός χεγκελιανισμός» (Arnold Ruge, Max Stirner, Bruno Bauer, Ludwig Feuerbach, Moses Hess, Karl Marx) και «συντηρητικός ή δεξιός χεγκελιανισμός» (G. Gabler, H. F. Hinrichs, K. F. Göschel, C. Rössler, C. E. Michelet). Στον 20ό αιώνα αναπτύχθηκε επίσης ο «νεοχεγκελιανισμός» (Georg Lasson, Richard Kroner, Hermann Glockner) που περιλαμβάνει όσους ενδιαφέρθηκαν να διερευνήσουν το συγγραφικό έργο του Χέγκελ.

Το ενδιαφέρον για τον Χέγκελ και οι σχετικές αντιπαραθέσεις δεν περιορίστηκαν στη Γερμανία αλλά επεκτάθηκαν και στη Μεγάλη Βρετανία, στην Ιταλία, στη Γαλλία κλπ.

* Βικιπαίδεια: Εγελιανισμός

* Άσχετος: Νεοεγελιανισμός

 

V.7. Φιλοσοφία των Επιστημών του Πνεύματος:

Wilhelm Dilthey (= Βίλχελμ Ντιλτάυ, 1833-1911), Theodor Litt (= Τέοντορ Λιτ, 1880-1962), Eduard Spranger (= Έντουαρντ Σπράνγκερ, 1882-1963)

Διέκρινε τις «επιστήμες του πνεύματος» από τις «φυσικές επιστήμες» και προσδιόρισε ως μέθοδο των πρώτων την κατανόηση και ως μέθοδο των δεύτερων την εξήγηση. Έδωσε έμφαση στον ιστορικά προσδιορισμένο χαρακτήρα των επιστημών και των κοσμοθεωριών.

 

V.8. Φιλοσοφία της ζωής:

Friedrich Nietzsche (= Φρειδερίκος ή Φρίντριχ Νίτσε, 1844-1900), Rudolf C. Eucken (= Ρούντολφ Όικεν, 1846-1926), Georg Simmel (= Γκέοργκ Ζίμμελ, 1858-1918), Henri Bergson (= Ανρί Μπερξόν ή Μπεργκσόν, 1859-1941), Miguel de Unamuno (= Μιγέλ ντε Ουναμούνο, 1864-1936), Ludwig Klages (= Λούντβιχ Κλάγκες, 1872-1956)

Έδωσε έμφαση στην έννοια της (ανθρώπινης) ζωής, η οποία πρέπει να κατανοείται συγκεκριμένα μέσα στο εκάστοτε ιστορικό πλαίσιο και βάσει των ατομικών ιδιομορφιών. Αντιτάχθηκε στην ιδεαλιστική, εμπειριστική και θετικιστική αφαίρεση των ιδιαιτεροτήτων. Εισηγήθηκε την ενόραση ως εργαλείο μελέτης της ανθρώπινης ζωής και διείδε τη ζωική ορμή που διέπει κάθε τύπο ζωής (Μπερξόν).

 

V.9. Φιλοσοφία της Κουλτούρας και της Ιστορίας:

Alexis de Tocqueville (= Αλέξης ντε Τοκβίλ, 1805-1859), Karl Lamprecht (= Καρλ Λάμπρεχτ, 1856-1915), Max Weber (= Μαξ Βέμπερ, 1864-1920), Oswald Spengler (= Όσβαλντ Σπένγκλερ, 1880-1936), José Ortega y Gasset (= Χοσέ Ορτέγκα Υ Γκασσέτ, 1883-1955)

Υποστήριξε τη δυνατότητα μελέτης των κοινωνικών, πολιτιστικών και ιστορικών φαινομένων μέσα στις ιδιαιτερότητές τους. Εξέτασε τις δυνατότητες αμεροληψίας-μεροληψίας στην κοινωνιολογία και στην ιστοριογραφία. Προδιέγραψε τις δυνατότητες και τα ιστορικά όρια του δυτικού πολιτισμού.

 

V.10. Κριτικός Ορθολογισμός:

Nicolai Hartmann (= Νικολάι Χάρτμαν, 1882-1950), Hilary Putnam (= Χίλαρυ Πάτναμ, 1926- )

Προώθησε τη σύγκριση και διάκριση προηγούμενων φιλοσοφικών ρευμάτων (όπως της φαινομενολογίας και του λογικού θετικισμού) πάνω στα ίχνη του Καντ.

Μολονότι ήδη ο Καντ θεωρούσε τη σκέψη του κριτική και ορθολογική, ο νεοκαντιανισμός και ο κριτικός ορθολογισμός επιχείρησαν περαιτέρω επεξεργασία των καντιανών σκέψεων με παρόμοιους χαρακτηρισμούς.

 

V.11. Φαινομενολογία:

Edmund Husserl (= Έντμουντ Χούσσερλ ή Χούσερλ, 1859-1938), Max Scheler (= Μαξ Σέλερ, 1874-1928), Emmanuel Levinas (= Lévinas = Εμμανουέλ Λεβινάς, 1906-1995)

Ο όρος «φαινομενολογία» δημιουργήθηκε τον 18ο αιώνα για να δηλώνει το πώς τα πράγματα φανερώνονται μέσα μας μέσω των αισθήσεων. Ο όρος χρησιμοποιήθηκε από τον Χέγκελ (στο νεανικό έργο του: Φαινομενολογία του πνεύματος, 1807), αλλά σημασιοδοτήθηκε ξανά από τον Χούσσερλ ως καινοτόμος φιλοσοφική μέθοδος.

Επιχειρήθηκε μια «φαινομενολογική αναγωγή» σε αρχέγονα φαινόμενα μέσω αμφισβήτησης όλων των κρίσεων για τα περιεχόμενα της συνείδησής μας. Αυτή η μέθοδος αποκαλύπτει πρώτιστα την προθεσιακότητα (Intentionalität), δηλαδή το ότι η συνείδησή μας είναι πάντα συνείδηση τινός. Η μέθοδος του Χούσσερλ εφαρμόστηκε πολύπλευρα και αναδιαμορφώθηκε από τους διαδόχους του.

* Βικιπαίδεια: Φαινομενολογία

 

V.12. Φιλοσοφική Ανθρωπολογία:

Helmuth Plessner (= Χέλμουτ Πλέσνερ, 1892-1985), Arnold Gehlen (= Άρνολντ Γκέλεν, 1904-1976)

Επιχείρησε ένα νέο προσδιορισμό των ζητημάτων και των επιστημονικών αντιλήψεων που αφορούν τον άνθρωπο. Σ’ αυτό το πλαίσιο μελέτησε την ανθρώπινη γλώσσα, τη νόηση, το ένστικτο, τους θεσμούς κλπ.

 

V.13. Φιλοσοφία της Ύπαρξης - Υπαρξισμός:

Sören Kierkegaard (= Σαίρεν Κίρκεγκωρ ή Κίρκεγκααρντ, 1813-1855), Leon Shestov (= Λεόν Σεστώφ, 1866-1938), Nicolai Berdiaeff ή Berdyaev (= Νικολάι Μπερντιάεφ ή Μπερντιάγεφ ή Μπερδιάγιεφ, 1874-1948), Martin Buber (= Μάρτιν Μπούμπερ, 1878-1965), Karl Jaspers (= Καρλ Γιάσπερς, 1883-1969), Paul Tillich (= Πάουλ Τίλιχ, 1886-1965), Martin Heidegger (= Μάρτιν Χάιντεγγερ ή Χάιντεγκερ, 1889-1976), Gabriel Marcel (= Γκαμπριέλ Μαρσέλ, 1889-1973), Otto Fr. Bollnow (= Όττο Μπόλνοβ, 1903-1991), Jean-Paul Sartre (= Ζαν-Πωλ Σαρτρ, 1905-1980), Maurice Merleau-Ponty (= Μωρίς Μερλώ-Ποντύ, 1908-1961), Albert Camus (= Αλμπέρ Καμύ, 1913-1960)

Υποστήριξε την απομάκρυνση από τα αφηρημένα φιλοσοφικά συστήματα και τη μελέτη των υπαρξιακών προβλημάτων που αφορούν τον καθένα μας. Έδωσε έμφαση σε καταπιεστικά συναισθήματα όπως είναι το άγχος, η ανία και ο φόβος του θανάτου. Αντιμετώπισε το κενό που αποκαλύπτεται κατά την ανθρώπινη αυτοεξέταση και οδηγήθηκε άλλοτε σε θρησκευτικές και άλλοτε σε αθεϊστικές λύσεις.

* Βικιπαίδεια: Υπαρξισμός

* Ιωάννα Π.: Ζαν-Πωλ Σαρτρ, Ο υπαρξισμός είναι ένας ανθρωπισμός

Υπαρξισμός

 

V.14. Περσοναλισμός:

Louis Lavelle (= Λουί Λαβέλ, 1833-1951), Martin Buber (= Μάρτιν Μπούμπερ, 1878-1965), René Le Senne (= Ρενέ Λε Σεν, 1882-1954), Emmanuel Mounier (= Εμανουέλ Μουνιέ, 1905-1950)

Υποστήριξε ότι η θεμελιώδης σχέση του ανθρώπου προς τον κόσμο δεν πρέπει να ερμηνευθεί ως σχέση προς πράγματα, αλλά ως σχέση ενός προσώπου προς άλλα πρόσωπα (προς συνανθρώπους ή προς τον Θεό).

Περσοναλισμός

 

V.15. Σύγχρονος Εμπειρισμός και Νεοθετικισμός:

Moritz Schlick (= Μόριτς Σλικ, 1882-1936), Otto Neurath (= Ότο Νόιρατ, 1882-1945), Hans Reichenbach (= Χανς Ράιχενμπαχ, 1891-1953), Rudolf Carnap (= Ρούντολφ Κάρναπ, 1891-1970), Karl Mannheim (= Καρλ Μανχάιμ, 1893-1947), Karl R. Popper (= Καρλ Πόππερ ή Πόπερ, 1902-1994)

Κατά τα έτη 1922-1938 δημιουργήθηκε ένας κύκλος φιλοσοφικών συζητήσεων γύρω από τον Σλικ, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Βιένης, που επονομάστηκε «κύκλος της Βιένης» κι επηρέασε μια πλειάδα ευρωπαίων φιλοσόφων.

Αντλώντας στοιχεία από τον αγγλικό εμπειρισμό και τον κλασικό θετικισμό επιχείρησε μια εκλεκτική συγχώνευσή τους. Μελέτησε προπάντων τη λογική και την επιστήμη. Σε αντιπαράθεση προς την πεποίθηση της αναλυτικής φιλοσοφίας, ότι οι θεωρίες μας πρέπει να  επαληθεύονται, υποστήριξε την αρχή της διαψευσιμότητας (Πόππερ).

* Γιώργος Ρουσόπουλος: Σύγχρονος εμπειρισμός

 

V.16. Φιλοσοφία της Γλώσσας και Αναλυτική Φιλοσοφία:

Alfred N. Whitehead (= Άλφρεντ Χουάιτχεντ, 1861-1947), George Moore (= Τζωρτζ Μουρ, 1873-1958), Ludwig Wittgenstein (= Λούντβιχ Βιτγκενστάιν ή Βιττγκενστάιν, 1889-1951), Gilbert Ryle (= Γκίλμπερτ Ράιλ, 1900-1976), Alfred Jules Ayer (= Άλφρεντ Άιερ, 1910-1989), John Austin (= Τζον Ώστιν, 1911-1960), Peter Frederick Strawson (= Πήτερ Στρώουσον ή Στρώσον, 1919-2006), Richard Mervyn Hare (= Ρίτσαρντ Μέρβυν Χέαρ, 1919-2002), John Rawls (= Τζον Ρόουλς, 1921-2002)

Μελέτησε τα γλωσσικά φαινόμενα (κυρίως το νόημα, τις έννοιες και τις κρίσεις) και καθιέρωσε ως μέθοδο τη γλωσσική ανάλυση. Υποστήριξε ότι αυτή η μέθοδος μπορεί ν’ απαλλάξει τους φιλοσόφους από πολλά ψευδοπροβλήματα. Πρόσφερε γόνιμα εναύσματα στη λογική, τη γνωσιολογία, την ηθική κλπ.

* Ανοιχτή σκέψη: Η αναλυτική φιλοσοφία της γλώσσας

 

V.17. Σχολή της Βαρσοβίας

Jan Lukasiewicz (= Ζαν Λουκαζίεβιτς, 1878-1956), Tadeusz Kotarbinski (= Ταντέους Κοταρμπίνσκι, 1886-1981), Stanislaw Leśniewski (= Στανισλάβ Λεσνιέβσκι, 1886-1936)

Κατά τα έτη 1919-1936 καλλιεργήθηκε στη Βαρσοβία της Πολωνίας η λογική, η μεταλογική, η φιλοσοφία της γλώσσας και η φιλοσοφία των μαθηματικών.

Έδωσε έμφαση στη λογική μέθοδο και απείχε από κάθε δογματισμό. Υποστήριξε τη λογική πιθανότητα και ανέπτυξε τρίτιμες και πολύ-τιμες λογικές.

 

V.18. Λογιστική ή Λογικισμός, Κονστρουκτιβισμός:

Giuseppe Peano (= Τζουζέπε Πεάνο, 1858-1932), David Hilbert (= Ντέιβιντ Χίλμπερτ, 1862-1943), Bertrand Russell (= Μπέρτραντ Ράσελ ή Ράσσελ, 1872-1970), Gottlob Frege (= Γκότλομπ Φρέγκε, 1884-1925), Alfred Tarski (= Άλφρεντ Τάρσκι, 1901-1983), Wilhelm Kamlah (= Βίλχελμ Κάμλαχ, 1905-1976), Willard V. Quine (= Γουίλαρντ Κουάιν, 1908-2000), Imre Lakatos (= Ίμρε Λάκατος, 1922-1974)

Υποστήριξε ότι τα μαθηματικά αποτελούν σημαντικό μέρος της λογικής και ότι οι μαθηματικές προτάσεις είναι καθαρά λογικές προτάσεις. Προς τούτο χρησιμοποίησε εκτεταμένα τα μαθηματικά σύμβολα. Έτσι επήλθε ένας αμφίπλευρος εμπλουτισμός. Στοιχεία από τον κοινωνικό και παιδαγωγικό κονστρουκτιβισμό εντάχθηκαν αφετέρου στη φιλοσοφία των μαθηματικών, τα οποία θεωρήθηκαν έτσι ως κοινωνική κατασκευή.

 

V.19. Αμερικανικός Πραγματισμός:

Charles S. Peirce (= Τσαρλς Πηρς, 1839-1914), William James (= Γουίλιαμ Τζαίημς ή Τζέημς, 1842-1910), John Dewey (= Τζων Ντιούη, 1859-1952), Richard Rorty (= Ρίτσαρντ Ρόρτυ, 1931-2007)

Υποστήριξε ότι η αλήθεια δεν πρέπει να εκλαμβάνεται σαν μια θεωρητική έννοια, αλλά εξαρτάται από την πρακτική της ωφέλεια: συνδέεται με τις ανάγκες, τις επιθυμίες, τις επιδιώξεις και τα συμφέροντα των ανθρώπων. Η αλήθεια δεν είναι λοιπόν μία και μόνη, αλλά εξαρτάται κάθε φορά από την πρακτική της προσφορά. Κάθε τι που δεν μας ωφελεί, δεν έχει νόημα και μας είναι αδιάφορο.

* Παναγιώτης Σωτήρης: Ο φιλοσοφικός νεοπραγματισμός του Ρ. Ρόρτυ: Όρια και αντιφάσεις (2002)

 

V.20. Νεομαρξισμός - Κριτική Θεωρία - Σχολή της Φρανκφούρτης:

Georg Lukacs (= György Lukács = Γκέοργκ Λούκατς, 1885-1971), Ernst Bloch (= Ερνστ Μπλοχ, 1885-1977), Walter Benjamin (= Βάλτερ Μπένγιαμιν, 1892-1940), Max Horkheimer (= Μαξ Χορκχάιμερ, 1895-1973), Herbert Marcuse (= Χέρμπερτ Μαρκούζε, 1898-1979), Erich Fromm (= Έριχ Φρομ, 1900-1980), Theodor Adorno (= Τέοντορ Αντόρνο, 1903-1969), Louis Althusser (= Λουί Αλτουσέρ, 1918-1990), Jürgen Habermas (= Γιούργκεν Χάμπερμας, 1929- )

Αποτελείται κυρίως από τα μέλη του Ινστιτούτου Κοινωνικής Έρευνας, που ιδρύθηκε το 1929 στη Φρανκφούρτη.

Άσκησε κριτική σε σύγχρονα κοινωνικά-πολιτικά φαινόμενα και στον σύγχρονο πολιτισμό. Επηρεάστηκε από τις κριτικές τάσεις του Καρλ Μαρξ, χωρίς όμως να αποδέχεται ανεπιφύλακτα τον μαρξισμό.

Υποστήριξε την κριτική στάση απέναντι στα κοινωνικά αλλά και στα μεταφυσικά, αισθητικά κ.ά. φαινόμενα. Επέκρινε την εργαλειακή κυριαρχία πάνω στη φύση και τον σύγχρονο χειραγωγούμενο, εμπορευματοποιημένο πολιτισμό.

* Βικιπαίδεια: Σχολή της Φρανκφούρτης

* Αχιλλέας Ευθυμιόπουλος: Σχολή της Φρανκφούρτης και κριτική θεωρία

* Θανάσης Τσακίρης: Η σχολή της Φρανκφούρτης και η κριτική θεωρία (2009)

 

V.21. Σχολή της πράξης

Milan Kangrga (1923-2008), Mihailo Marcović (1923-2010), Gayo Petrovic (1927-1993), Svetozar Stojanović (1931-2010), Gvozden Flego (1946- )

Άνθισε κατά τα έτη 1964-1974 στο Ζάγκρεμπ και στο Βελιγράδι εκδίδοντας το ριζοσπαστικό περιοδικό Praxis.

Υπέβαλε σε έντονη κριτική τον δογματικό μαρξισμό. Πρόσφερε μια βαθιά κατανόηση της σχέσης μεταξύ ατόμου και κοινωνίας. Υποστήριξε τη σημασία της έρευνας και της ελευθερίας του λόγου.

 

V.22. Ερμηνευτική:

Hans-Georg Gadamer (= Χανς-Γκέοργκ Γκάνταμερ, 1900-2002), Paul Ricoeur (= Πώλ Ρικέρ ή Ρικαίρ, 1913-2005)

Υποστήριξε ότι ο «ερμηνευτικός κύκλος», που συνίσταται στο ότι κάθε ερμηνεία προϋποθέτει και ανάγεται σε μια προηγούμενη (ευρύτερη ή στενότερη) ερμηνεία, δεν πρέπει να θεωρηθεί ούτε φαύλος ούτε αναπόφευκτος (όπως υποστήριξε ο Schleiermacher) αλλά γόνιμος και δημιουργικός. Η ερμηνευτική θεωρήθηκε έτσι ως καθολική μέθοδος όλων των ανθρωπιστικών επιστημών και ασκήθηκε πάνω σε φιλοσοφικά, πολιτισμικά, καλλιτεχνικά κ.ά. δεδομένα.

 

V.23. Επιστημολογία (σύγχρονες θεωρίες της επιστήμης, σύγχρονη επιστημολογία):

Gaston Bachelard (= Γκαστόν Μπασελάρ ή Μπασλάρ, 1884-1962), Imre Lakatos (= Ίμρε Λάκατος, 1922-1974), Thomas S. Kuhn (= Τόμας Κουν, 1922-1996), Paul Feyerabend (= Πάουλ Φεγεράμπεντ ή Φάυεράμπεντ, 1924-1995), Alexandre Koyré (= Αλεξάντρ Κοϋρέ, 1892-1964)

Υποστήριξε ότι η εξέλιξη της επιστήμης δεν είναι βαθμιαία και σωρευτική, αλλά συνίσταται σε «επιστημονικές επαναστάσεις» που προκύπτουν όταν αλλάζει κάποια παραδειγματική μήτρα ή κάποιο υπόδειγμα στην κοσμοεικόνα ή στις αξίες και τις πεποιθήσεις μιας κοινωνίας. Αμφισβήτησε την καθιέρωση μη-αντιφατικών επιστημονικών συστημάτων, διαβλέποντας ότι οι αντικρουόμενες θεωρίες συντελούν στην προαγωγή της επιστήμης.

* Γιάννης Κοζάτσας: Τόμας Κουν και Η δομή των επιστημονικών επαναστάσεων (2010)

 

V.24. Στρουκτουραλισμός ή Δομισμός:

Jacques Lacan (= Ζακ Λακάν, 1901-1981), Claude Lévi-Strauss (= Claude Levi-Strauss = Κλωντ Λεβί-Στρως, 1908-2009), Michel Foucault (= Μισέλ Φουκώ ή Φουκό, 1926-1984), Avram Noam Chomsky (= Άβραμ Νόαμ Τσόμσκυ ή Τσόμσκι, 1928- )

Υποστήριξε ότι οι διάφορες εκφράσεις ανθρώπινης ζωής μπορούν να κατανοηθούν μόνο βάσει των σχέσεών τους, οι οποίες συγκροτούν μια δομή. Αυτή η δομή διέπεται από σταθερούς νόμους και αποτελεί ένα πρότυπο, βάσει του οποίου λειτουργεί η ανθρώπινη νόηση.

Ο στρουκτουραλισμός καλλιεργήθηκε στη γλωσσολογία, στην εθνολογία, στην ψυχανάλυση και στις κοινωνικές επιστήμες.

* Βικιπαίδεια: Δομισμός

* Μεταπαίδεια: Στρουκτουραλισμός

 

V.25. Πολιτική Φιλοσοφία και Φιλοσοφία της Πολιτικής Οικονομίας

Με αλφαβητική σειρά: Μανόλης Αγγελίδης (1952- ), Χαράλαμπος Αλιπράντης (1946-2009), Γιάνης Βαρουφάκης (1961- ), Πέτρος Γ. Δούκας (1952- ), Σταύρος Δρακόπουλος (1962- ), Ξενοφών Ζολώτας (1904-2004), Νίκος Θεοχαράκης, Αθανάσιος Π. Κανελλόπουλος (1923-1994), Αναστάσιος Δ. Καραγιάννης, Σάκης Καράγιωργας (1930-1985), Ηλίας Καραντώνης, Παναγιώτης Γ. Κορλίρας (1946- ), Αριστόβουλος Ι. Μάνεσης (1921-2000), Κυριάκος Μελέτη, Κωνσταντίνος Μηλολιδάκης, Παναγής Παπαληγούρας (1917-1993), Ανδρέας Γ. Παπανδρέου (1919-1996), Θεόδωρος Κ. Πελαγίδης, Γεράσιμος Θ. Σολδάτος, Γιώργος Τσεμπελής, Λευτέρης Τσουλφίδης, Κώστας Φιλίνης (1921-2006), Γιώργος Θ. Χατζηκωνσταντίνου, Μιχάλης Ψαλιδόπουλος, Κοσμάς Ψυχοπαίδης (1944-2004)

Jean Baby (1897-1969), Roger E. Backhouse (1951- ), Daniel Cohen, Robert Gibbons, Friedrich A. Hayek (= Φρίντριχ Χάγιεκ, 1899-1992), Robert Heilbroner (1919-2005), John Maynard Keynes (= Τζων Μέυναρντ Κέυνς, 1883-1946), Paul R. Krugman (= Πάουλ Κρούγκμαν, 1953- ), David Landes (1924- ), John Nash (1928-), Martin J. Osborne, Joseph Schumpeter (1883-1950), Amartya Sen (1933- ), Stefano Zamagni (1943- )

Μελέτησε τους θεσμούς, μέσω των οποίων ασκείται έλεγχος, εξουσία και βία στο πλαίσιο μιας κοινωνίας. Εξέτασε τα ατομικά, συλλογικά και ανθρώπινα δικαιώματα και τις αντίστοιχες υποχρεώσεις. Μελέτησε επίσης τις σχέσεις των δύο φύλων, τις φυλετικές διακρίσεις, τις σχέσεις μειονότητας-πλειονότητας κλπ. Τέλος, διερεύνησε τις οικονομικές αρχές που οδηγούν στην ευημερία.

Αυτές οι μελέτες αντιμετώπισαν δεκτικά αλλά κι επικριτικά τις απόψεις που είχαν διατυπωθεί ήδη κατά τον 17ο έως 19ο αιώνα (δες IV.8).

 

 

 

 

 

Joomla templates by a4joomla