IV. ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΣΧΟΛΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ

 

IV.1. Εμπειρισμός:

Francis Bacon (= Φράνσις Μπέικον, 1561-1626), Robert Fludd (= Ρόμπερτ Φλαντ ή Φλόυντ = Robertus de Fluctibus, 1574-1637), Robert Burton (1577-1640), Thomas Hobbes (= Θωμάς ή Τόμας Χομπς, 1588-1679), John Locke (= Τζων Λοκ, 1632-1704), George Berkeley (= Τζωρτζ Μπέρκλεϋ, 1685-1753), David Hume (= Ντέηβιντ Χιουμ, 1711-1776), Joseph Priestley (= Τζόζεφ Πρίσλεϋ, 1733-1804), Steward Dugald (= Στιούαρτ Ντούγκαλντ = Στέβαρδος Δούγαλδ, 1753-1828)

Υποστήριξε ότι αληθινή εμπειρία και γνώση μπορεί ν’ αποκτηθεί μόνο μέσω των αισθήσεων. Σλόγκαν: Τίποτα δεν υπάρχει στον νου, που να μην υπήρξε προηγουμένως στην αίσθηση. Κατά συνέπεια η πραγματικότητα περιορίζεται σε όσα αντιλαμβανόμαστε.

Καλλιεργήθηκε κυρίως στην Αγγλία.

* Βικιπαίδεια: Εμπειρισμός

Εμπειρισμός - George Berkeley, o εισηγητής του εμπειρισμού

 

IV.2. Ορθολογισμός ή Ρασιοναλισμός:

René Descartes (= Ρενέ Ντεκάρτ ή Καρτέσιος, 1596-1650), Blaise Pascal (= Βλάσιος ή Μπλεζ Πασκάλ, 1623-1662), Benedictus Spinoza (= Σπινόζα, Βενέδικτος ή Μπαρούχ, 1632-1677), Gottfried W. Leibniz (= Λάιμπνιτς, 1646-1716), John Toland (1670-1722), Christian Wolff (1679-1754), Edmund Burke (= Έντμουντ Μπερκ, 1729-1797)

Υποστήριξε ότι η γνώση μπορεί να αποκτηθεί μέσω της λογικής μας ικανότητας (λατινικά: ratio) και όχι μέσω των αισθήσεων. Αλλά και η ηθική τελειότητα επιτυγχάνεται μόνο μέσω της λογικής ικανότητας, η οποία είναι ικανή να συλλάβει τις έννοιες της αρετής, του καλού και της τελειότητας και να παραγάγει τους ορθούς ηθικούς νόμους.

Η σχολή του ορθολογισμού αντιτάχθηκε στον εμπειρισμό, αλλά και στον μυστικισμό και στον θρησκευτικό ανορθολογισμό. Με περισσότερη εκλέπτυνση αναβίωσε και στους μετέπειτα αιώνες ως κριτικός ορθολογισμός (δες παρακάτω).

* Βικιπαίδεια: Ρασιοναλισμός

Ορθολογισμός ή ρασιοναλισμός

 

IV.3. Ευκαιριοκρατία ή Περιστασιοκρατία:

Johannes Clauberg (1622-1665), Arnold Geulincx (= Άρνολντ Γκόυλινκς ή Γκελίνξ, 1624-1669), Géraud de Cordemoy (= Ζερώ ντε Κορντεμουά, 1626-1684), Louis de la Forge (1632-1666), Nicolas Malebranche (= Νικολά Μαλεμπράνς, 1635-1715)

Υποστήριξε ότι τα πεπερασμένα ανθρώπινα όντα δεν μπορούν να επιδρούν αποτελεσματικά αλλά μόνο περιστασιακά, γι’ αυτό μόνο ο Θεός ως παντοδύναμος αποτελεί αληθινό αίτιο. Οι σωματικές και ψυχικές μας λειτουργίες είναι απλές «ευκαιρίες» για να φανερωθεί η θέληση του Θεού.

Επηρεάστηκε γόνιμα από τον ορθολογισμό του Καρτέσιου κι επέδρασε δημιουργικά στον εμπειρισμό (Μπέρκλεϋ, Χιουμ).

 

 

IV.4. Γαλλικός Διαφωτισμός

Etienne de la Boetie (= Étienne de la Boétie, 1530-1563), Michel de Montaigne (= Μισέλ ντε Μονταίν ή Μονταίνι, 1533-1592), Antoine Arnauld (= Αντουάν Αρνώ, 1612-1694), Pierre Bayle (1647-1706), Edmond Purchot (= Edmundus Purchotius, 1651-1734), Jean Meslier (1664-1729), Charles de Secondat Montesquieu (= Σαρλ Μοντεσκιέ, 1689-1755), François Voltaire (= Βολταίρος ή Βολτέρος, 1694-1778), Julien Lamettrie (= Λαμετρί, 1709-1751), Jean-Jacques Rousseau (= Ζαν-Ζακ Ρουσσώ ή Ρουσώ, 1712-1778), Denis Diderot (Ντενί Ντιντερό, 1713-1784), Etienne B. de Condillac (= Ετιέν Κοντιγιάκ, 1715-1780), Luc Vauvenargues (= Λυκ Βοβενάργκ ή Βωβενάργκ, 1715-1747), Claude A. Helvetius (= Κλωντ Ελβέτιους ή Ελβέτιος, 1715-1771), Jean le Rond d' Alembert (= ΝτΑλαμπέρ, Ζαν λε Ρον, 1717-1783), Paul Holbach (= Baron d’ Holbach = Βαρόνος του Χόλμπαχ, 1721-1789), Marquis de Sade (= Μαρκήσιος ντε Σαντ, 1740-1814), Nicolas de Chamfort (= Νικολά ντε Σαμφόρ, 1741-1794), Marquis de Condorcet (= Marie Jean Antoine Nicolas de Caritat = Κοντορσέ, 1743-1794), Maine de Biran (1766-1824), Charles Fourier (= Σαρλ Φουριέ, 1772-1837)

Αμφισβήτησε τη θρησκευτική πίστη ως μέσο πρόσβασης στη γνώση. Υποστήριξε τη λογική μας ικανότητα και το δικαίωμα να εκφραζόμαστε χωρίς λογοκρισία.

Κατά καιρούς οδηγήθηκε σε υλιστικές, αθεϊστικές ή αγνωστικιστικές απόψεις.

* Βικιπαίδεια: Διαφωτισμός

1688-1789: Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός

* Βλάσσης Γ. Ρασσιάς: Διαφωτισμός

 

 

IV.5. Γερμανικός Ιδεαλισμός και Ρομαντισμός:

Johann Joachim Winckelmann (1717-1768), Johann Gottfried Herder (= Γιόχαν Γκότφρηντ Χέρντερ, 1744-1803), Georg Christoph Lichtenberg (1742-1799)

Υποστήριξε ότι η επονομαζόμενη «πραγματικότητα» εξαρτάται περισσότερο ή λιγότερο από τη (θεϊκή ή ανθρώπινη) νόηση και τις νοητικές μας λειτουργίες. Η πηγή του Είναι βρίσκεται λοιπόν στο νοείν.

* Ανοιχτή σκέψη: Γερμανικός ρομαντισμός - ιδεαλισμός

 

IV.5.1. Κριτικισμός ή Κριτικός ορθολογισμός:

Immanuel Kant (1724-1804)

Υπέβαλε σε ορθολογική-κριτική εξέταση τις μεταφυσικές αξιώσεις και συνδύασε επιδέξια τον ορθολογισμό με τον εμπειρισμό. Θεώρησε ότι η γνώση δεν μπορεί να είναι απόλυτη (όπως ισχυριζόταν ο δογματισμός) αλλά όχι και αδύνατη (όπως ισχυριζόταν ο σκεπτικισμός). Μειώνοντας τις αξιώσεις της θεωρητικής μας ικανότητας έδωσε εμπιστοσύνη στις ηθικές αρχές και στην έλλογη πίστη.

* Livepedia: Κριτικισμός

* Dictionary of Greek: Κριτικισμός

 

IV.5.2. Θεωρησιακός ιδεαλισμός:

Friedrich Heinrich Jacobi (= Φρίντριχ Χάινριχ Γιακόμπι, 1743-1819), Friedrich von Schiller (= Φρίντριχ φον Σίλλερ, 1759-1805), Johann Gottlieb Fichte (= Γιόχαν Γκότλιμπ Φίχτε, 1762-1814), Georg Wilhelm Friedrich Hegel (= Γκέοργκ Βίλχελμ Φρίντριχ Χέγκελ ή Έγελος, 1770-1831), Friedrich W. J. Schelling (= Φρίντριχ Σέλινγκ, 1775-1854)

Υποστήριξε τις απόλυτες ικανότητες του θεϊκού και ανθρώπινου πνεύματος και διερεύνησε τόσο στο θεωρείν όσο και στο πράττειν τις προοπτικές για επίτευξη του απολύτου.

Επιχείρησε να οδηγήσει τον στοχασμό σε τελειότητα και να αναγάγει τα επιτεύγματά του σε φιλοσοφικό σύστημα.

* Βικιπαίδεια: Γερμανικός ιδεαλισμός

 

IV.5.3. Ουμανισμός και παιδαγωγική:

Wilhelm von Humboldt (= Βίλχελμ φον Χούμπολντ, 1767-1835), Friedrich Schleiermacher (= Φρίντριχ Σλάιερμάχερ, 1768-1834), Novalis (= Νοβάλις = Friedrich von Hardenberg = Φρίντριχ φον Χάρντενμπεργκ, 1772-1801), Friedrich von Schlegel (= Φρίντριχ φον Σλέγκελ, 1772-1829), Johann Friedrich Herbart (= Γιόχαν Φρίντριχ Χέρμπαρτ, 1776-1841)

Υποστήριξε το εκπαιδευτικό ιδεώδες μιας ανθρώπινης μόρφωσης κατά το πρότυπο των αρχαίων Ελλήνων (ανθρωπιστική παιδεία). Υποστήριξε επίσης την αξία του ανθρώπου ως μέτρου των πάντων.

 

IV.5.4. Μετα-ιδεαλισμός:

Carl von Clausewitz (= Karl von Klausewitz, 1780-1831), Arthur Schopenhauer (= Άρθουρ Σοπενχάουερ ή Σοπενάουερ, 1788-1860)

Επιχείρησε να αντικρούσει βασικές πεποιθήσεις του γερμανικού ιδεαλισμού (Καντ, Χέγκελ) δίνοντας έμφαση στην «καθολική βούληση» που διέπει τα πάντα.

 

IV.5.5. Ατομισμός:

Max Stirner (= Μαξ Στίρνερ, 1806-1856)

Υποστήριξε την ατομική ύπαρξη κάθε ανθρώπου ως μοναδική αξία απορρίπτοντας κάθε έννοια απολύτου και κάθε γενίκευση, όπως «ανθρωπότητα», «δικαιώματα» ή «καθήκοντα».

Στίρνερ, άτομο και αναρχισμός

 

IV.6. Αγγλικός και Ιταλικός Ρομαντισμός

Jonathan Swift (= Τζόναθαν Σουίφτ, 1667-1745), William Hazlitt (1778-1830), Thomas de Quincey (1785-1859), Giacomo Leopardi (1798-1837)

Πρόκειται για φιλοσοφικό απόηχο του γενικότερου κινήματος του ρομαντισμού (18ος-19ος αι.).

Υποστήριξε τη συμφιλίωση με τη φύση και με τα άλογα στοιχεία της ψυχής (συναίσθημα, φαντασία, ενόραση). Επέκρινε την υπαγωγή σε λογικούς νόμους.

* Αλέξης Καρπούζος: Ρομαντισμός (Αγγλικός - Γερμανικός)

 

IV.7. Σκωτική σχολή

Thomas Reid (= Τόμας Ρηντ, 1710-1796), James Beattie (= Τζέιμς Μπήτη, 1735-1803), Dugald Steward (= Ντούγκαλντ Στιούαρτ, 1753-1828), Thomas Brown (= Τόμας Μπράουν, 1778-1820)

Αντιδρώντας στον εμπειρισμό και σκεπτικισμό του Χιουμ, ο οποίος απέκλεισε κάθε επαφή με τον εξωτερικό κόσμο, η Σκωτική σχολή επικαλέστηκε τον «υγιή κοινό νου» (common sense), ο οποίος εκτός από τα αισθητηριακά δεδομένα μπορεί να συλλάβει και κάποιες γενικές αρχές ή αλήθειες, όπως είναι οι ηθικές αρχές.

Η θεωρία του κοινού νου, που καλλιεργήθηκε στη Σκωτία κατά τον 18ο-19ο αιώνα, επέδρασε και σε άλλες χώρες, όπως στη Γερμανία, στη Γαλλία και στην Αγγλία.

* Βικιπαίδεια: Σκωτσέζικος Διαφωτισμός

 

IV.8. Πολιτική Φιλοσοφία και Φιλοσοφία της Πολιτικής Οικονομίας

Bernard Mandeville (= Μπέρναρ Μαντεβίλ, 1670-1733), Benjamin Franklin (1706-1790), Adam Smith (= Άνταμ Σμιθ, 1723-1790), Robert Owen (= Ρόμπερτ Όουεν, 1771-1858), David Ricardo (1772-1823)

Μελέτησε τη σχέση μεταξύ της κοινωνίας και των ανθρώπινων ατόμων, προσδιόρισε τους στόχους και τις υποχρεώσεις των πολιτικών προσώπων έναντι των ατόμων και εξέτασε τις οικονομικές αρχές που οδηγούν στην ευημερία.

Υποστήριξε τη θεωρία του οικονομικού φιλελευθερισμού (Άνταμ Σμιθ) που θέτει ως αρχή την ελεύθερη αγορά και το ιδιωτικό συμφέρον.

Γιάννης Μηλιός: Φιλοσοφικές αφετηρίες και θεωρητικό πεδίο της "οικονομικής επιστήμης" (1997)

Γεώργιος Χρυσάφης: Ηθική φιλοσοφία και πολιτική οικονομία στον κλασικό βρετανικό φιλελευθερισμό: John Locke, Bernard Mandeville, Adam Smith (2006)

 

IV.9. Ελληνική Νεότερη Φιλοσοφία

Θεόφιλος Κορυδαλεύς (1570-1646), Νεόφυτος Ροδινός (1579-1659), Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος (ο εξ Απορρήτων, 1641-1709), Βικέντιος Δαμοδός (1700-1754), Ευγένιος Βούλγαρης (1716-1806), Ιώσηπος Μοισιόδαξ (1725-1800), Δημήτριος Καταρτζής (1730-1807), Γεώργιος Σουγδουρής (1745/47-1825), Αδαμάντιος Κοραής (1748-1835), Δημήτριος-Δανιήλ Φιλιππίδης (1750-1832), Ρήγας Φεραίος ή Βελεστινλής (1757-1798), Άνθιμος Γαζής (1758-1828), Βενιαμίν Λέσβιος (1759-1824), Αθανάσιος Ψαλίδας (1767-1829), Ευφρόνιος-Ραφαήλ Παπαγιαννούσης-Πόποβιτς (1772-1853), Νεόφυτος Βάμβας (1776-1855), Κωνσταντίνος Μ. Κούμας (1777-1836), Θεόφιλος Καΐρης (1784-1853), Ανδρέας Κάλβος (1792-1863)

Αναμετρήθηκε με την αρχαιοελληνική φιλοσοφική παρακαταθήκη και με τα φιλοσοφικά ρεύματα της δυτικής Ευρώπης, τα οποία επιχείρησε να γνωστοποιήσει στους τουρκοκρατούμενους Έλληνες. 

Υποστήριξε την κοινή ελληνική γλώσσα και τον ευρωπαϊκό διαφωτισμό.

Εργαστήριο Ερευνών Νεοελληνικής Φιλοσοφίας (ΚΕΝΕΦ)

 

 

 

 

Joomla templates by a4joomla