ΙΙΙ. ΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ - ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΕΣ ΣΧΟΛΕΣ

 

ΙΙΙ.1. Πατερική φιλοσοφία (2ος - 6ος αι.):

Τερτυλλιανός (= Quintus Septimius Florens Tertullianus, 160-230), Ωριγένης (185-254), Γρηγόριος Ναζιανζηνός (= Γρηγόριος ο Θεολόγος, 326-390), Βασίλειος Καισαρείας (330-379), Γρηγόριος Νύσσης (335-394), Ιωάννης ο Χρυσόστομος (344-407), Αυγουστίνος (= Sanctus Aurelius Augustinus, 354-430), Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης ή Ψευδο-Διονύσιος (5ος αι.), Βοήθιος (= Anicius Manlius Severinus Boethius, 480-524)

Υποστήριξε τις χριστιανικές διδασκαλίες και αντιμετώπισε – άλλοτε πολεμικά και άλλοτε δεκτικά – τις «παγανιστικές» (από το λατιν. paganus = αγροίκος, χυδαίος) αντιλήψεις των αρχαίων Ελλήνων. Τα κείμενα έχουν κυρίως προτρεπτικό χαρακτήρα υπέρ της μεταστροφής στο χριστιανισμό και ανταγωνιστικό χαρακτήρα κατά των αντιπάλων.

* Αρχιμ. Κύριλλος Κωστόπουλος: Ελληνική Φιλοσοφία και Πατερική Θεολογία

* Δημήτρης Ιωάννου: Η φιλοσοφία του Levinas και η πατερική σκέψη (2015)

* Πατρολογία: Μελέτες στους Πατέρες της Εκκλησίας

 

ΙII.1.1. Απολογητές

Κοδράτος ο Αθηναίος (2ος αι.), Αριστείδης Μαρκιανός (2ος αι.), Ιουστίνος ο μάρτυς (2ος αι.), Τατιανός Ασσύριος ή Σύρος (2ος αι.), Αθηναγόρας ο Αθηναίος (2ος αι.), Θεόφιλος Αντιοχείας (2ος αι.), Ερμείας ο απολογητής (2ος αι.), Αρνόβιος εκ Σίκκης (3ος αι.)

Υπερασπίστηκαν τις διδασκαλίες του χριστιανισμού από τους «εθνικούς» και τους αιρετικούς με θεωρητικά και ηθικά επιχειρήματα.

* Βικιπαίδεια: Χριστιανοί απολογητές

* Orthodox Wiki: Απολογητές

Το φαινόμενο των Χριστιανών απολογητών

 

ΙΙΙ.2. Βυζαντινή φιλοσοφία

Λεόντιος ο Βυζάντιος (475-543), Μάξιμος ο Ομολογητής (580-662), Ιωάννης Δαμασκηνός (674-749), Αρέθας [επίσκοπος] Καισαρείας (860-932), Μιχαήλ Ψελλός (1018-1096), Μιχαήλ ο Εφέσιος (11ος αι.), Μιχαήλ Ανδρεόπουλος (11ος αι.), Νικηφόρος Βλεμμύδης (1197-1272), Γεώργιος Παχυμέρης (1242-1310), Μάξιμος Πλανούδης (1260-1310), Βαρλαάμ ο Καλαβρός (1290-1348), Νικηφόρος Γρηγοράς (1295-1360), Γρηγόριος Παλαμάς (1296-1359), Δημήτριος Κυδώνης (14ος αι.), Νικόλαος Καβάσιλας (14ος αι.), Θεοφάνης Νικαίας (14ος αι.)

Πρόκειται για τη φιλοσοφία που καλλιεργήθηκε κατά τους αιώνες που κυριαρχούσε η βυζαντινή αυτοκρατορία. Βασίστηκε στην πατερική φιλοσοφία και στις αποφάσεις των οικουμενικών συνόδων, αλλά σχολίασε με σεβασμό και τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους.

* Βικιπαίδεια: Βυζαντινή φιλοσοφία

* Δημήτρης Τζωρτζόπουλος: Τι είναι η Βυζαντινή Φιλοσοφία; (2013)

* Λίνος Μπενάκης: Η Βυζαντινή Φιλοσοφία στην σύγχρονη έρευνα (2000)

* Παρ. Βενετοπούλου: Η πρόσληψη της φιλοσοφίας στο Βυζάντιο και την Τουρκοκρατία (2009)

 

 

ΙΙΙ.3. Σχολαστική ή Μεσαιωνική φιλοσοφία ή Σχολαστικισμός

 ΙΙΙ.3.1. Πρώιμοι σχολαστικοί:

Johannes Scotus Eriugena (810-877), Saint Anselm of Canterbury (= Anselmus = άγιος Άνσελμος του Καντέρμπουρυ, 1033-1109), Roscelin de Compiègne (= Ροσλέν ντε Κομπιέν, 1050-1123)

ΙΙΙ.3.2. Κατεξοχήν σχολαστικοί:

Petrus Abaelardus (= Πέτρος Αβελάρδος, 1079-1142), Petrus Lombardus (= Πέτρος Λομβαρδός, 1095-1160), Averroës (= Αβερρόης, 1126-1198), Moses Maimonides (= Μωυσής Μαϊμονίδης, 1135-1204), Άγιος Φραγκίσκος της Ασίζης (1182-1227), Albertus Magnus (= Αλβέρτος ο Μέγας, 1193 ή 1207-1280), Roger Bacon (= Ρότζερ Μπέικον, 1214-1293), San Bonaventura (= άγιος Μποναβεντούρα, 1217-1274), Thomas de Aquino (= Θωμάς Ακινάτης ή Ακυινάτης, 1225-1274)

ΙΙΙ.3.3. Ύστεροι σχολαστικοί:

Raymundus Lullus ή Ramón Llull (= Ρεϊμούντους Λούλους, 1232-1316), Dante Alighieri (= Δάντης, 1265-1321), John Duns Scotus (= Ιωάννης Σκώτος, 1266-1308), William of Ockham (= Guilelmus de Ockham = Γουλιέλμος του Όκαμ, περ. 1285-1349)

Καλλιεργήθηκε κατά το Μεσαίωνα μέσα στις πανεπιστημιακές Σχολές, γι’ αυτό και ονομάστηκε «σχολαστική φιλοσοφία». Υποστήριξε τις χριστιανικές διδασκαλίες και σχολίασε εκτεταμένα τα κείμενα του Αριστοτέλη. Μελέτησε κυρίως τη λογική, τη γνωσιολογία και τη μεταφυσική με βασικές έννοιες: ουσία-συμβεβηκότα, φυσικό-αφύσικο.

* Βικιπαίδεια: Σχολαστικισμός

* Live Pedia: Σχολαστικισμός

 

ΙΙΙ.3.4. Σχολή του Μέρτον ή Υπολογιστές της Οξφόρδης

Richard Swineshead (14ος αι.), Thomas Bradwardine (1290-1349), John of Dumbleton (1310-1349), William Heytesbury (1313-1372)

Η σχολή εντοπίζεται στο κολέγιο Merton της Οξφόρδης. Η κύρια ονομασία της οφείλεται στο Βιβλίο των υπολογισμών (Liber calculationum) που συνέγραψε πιθανότατα ο Swineshead.

Έδωσε έμφαση στη λογική, στη φιλοσοφία της φύσης και στη φιλοσοφία των μαθηματικών. Καλλιέργησε επίσης τις διαλογικές αντιπαραθέσεις (disputationes).

 

ΙΙΙ.4. Μυστικισμός

Meister Eckhart (= Μάιστερ Έκχαρτ, 1260-1327), Johannes Tauler (= Ιωάννης Τάουλερ, 1300-1361), Θωμάς ο Κεμπήσιος (1379-1471)

Υποστήριξε μια γνώση που δεν αποκτάται μέσω των αισθήσεων, αλλά μέσω εκστατικών εμπειριών που επιτυγχάνονται με προσευχή, διαλογισμό, νηστεία και σωματική εγκράτεια. Επειδή τέτοιες εμπειρίες δεν μεταδίδονται λεκτικά ή λογικά, ο μυστικισμός συχνά οδηγείται σε υπέρλογες διατυπώσεις.

* Βικιπαίδεια: Μυστικισμός

Ο μυστικισμός ως μέθοδος Θεογνωσίας

 

 

 

Joomla templates by a4joomla